Het percentage keelkanker in Nederland dat veroorzaakt wordt door het humaan papillomavirus (HPV) is de laatste 20 jaar gestegen van 5% naar 30%. Dat blijkt uit het promotieonderzoek van arts-onderzoeker Michelle Rietbergen. Veel wisselende seksuele contacten en orale seks zijn risicofactoren voor deze vorm van keelkanker die meer bij mannen voorkomt dan bij vrouwen. De kans op overleving van patiënten bij wie keelkanker is veroorzaakt door HPV is beter dan bij andere keelkankerpatiënten.

In Nederland krijgen meer dan 550 mensen per jaar keelkanker. Belangrijke oorzaken hiervan zijn roken en overmatig alcoholgebruik. Uit onderzoek van Michelle Rietbergen blijkt echter dat ook infectie met het humaan papillomavirus (HPV) steeds vaker keelkanker veroorzaakt, met name bij mannen. Er bestaan verschillende varianten van HPV, de meeste zijn ongevaarlijk. Enkele varianten van het virus kunnen echter ook anuskanker, peniskanker, hoofdhalskanker en genitale wratten veroorzaken, evenals baarmoederhalskanker bij vrouwen.

Groepsimmuniteit

In Nederland worden alle meisjes van 12 jaar opgeroepen om zich te laten vaccineren tegen HPV. Het vaccin beschermt tegen twee HPV-varianten die samen 70% van alle gevallen van baarmoederhalskanker, en een groot deel van de gevallen van keelkanker veroorzaken. De vaccinatie is niet verplicht, waardoor lang niet alle meisjes beschermd zijn.

HPV-keelkanker komt drie keer vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Volgens Michelle Rietbergen speelt een mannelijk hormoon daarin mogelijk een rol. Maar ook is de zogeheten viral load het hoogst in de baarmoedermond: daar is het meest van het virus aanwezig. Via orale seks zou dat dus snel overgedragen kunnen worden. Nederlandse jongens worden op dit moment nog niet gevaccineerd, omdat onderzoek eerst de effectiviteit van het vaccin bij hen moet aantonen. Het verhogen van de vaccinatiegraad onder meisjes biedt echter ook een oplossing door het vergroten van de zogeheten groepsimmuniteit: hoe meer vrouwen op vroegere leeftijd zijn gevaccineerd, hoe minder het virus kan worden overgedragen aan mannen.

Uitbreiding naar homomannen

Van deze groepsimmuniteit wordt alleen niet geprofiteerd door mannen die seks hebben met mannen. Jan van Bergen, arts bij Soa Aids Nederland, pleitte daarom al eerder voor het uitbreiden van het Nederlandse HPV-vaccinatieprogramma van jonge meiden naar homo’s die net zijn gestart met hun seksleven. Het belang van deze uitbreiding ligt ook in het verhoogde risico dat homomannen lopen op het krijgen van anale en genitale kanker. Dit risico is er in het bijzonder voor mannen met hiv.

Bronvermelding: SOAAIDS.nl